ARTICLES
THE TRANSLATOR’S PALETTE: Bridging cultures through multimodal digital storytelling
Alma Karasaliu
Blerina Malçellari
Pavllo Cicko
Keywords: multimodal digital storytelling; audiovisual translation;
translator agency; Albanian digital ecosystems; subtitling practices
This study examines how translation shapes meaning across linguistic,
visual, auditory, and interactive modes in contemporary digital storytelling.
Using qualitative document analysis, it compares five internationally
distributed audiovisual works (Squid Game, Your Name, Frozen II,
Bandersnatch, and Tower of God) with three Albanian initiatives: the
UNICEF Albania campaign #NukJeVetëm, EU4Culture digital heritage
projects, and subtitling practices at TIFF and Dokufest. The analysis draws
on officially released subtitles, licensed dubbing materials, and publicly
available Albanian digital artefacts. Findings show that translation
functions as a multimodal, context-dependent practice influenced by
platform constraints, production ecologies, and cultural aims. Industrial
workflows tend to streamline linguistic and interpersonal nuance, whereas
community and heritage-oriented projects allow greater flexibility in
shaping cultural representation. The study argues that translation should be
understood as a coordinated semiotic process that contributes directly to the
circulation and interpretation of digital narratives. Considering global
platform productions alongside Albanian digital initiatives highlights how
multimodal translation operates across contrasting media environments.
THE PSYCHOLOGICAL FOUNDATIONS OF READING DEVELOPMENT IN SECOND LANGUAGE LEARNING
Irini Arapi (Sylari)
Anila Çaçi (Gjata)
Marinela Gjeloshi
Silvana Daci
Keywords: SLA, reading comprehension, cognitive factors, metacognitive strategies, psychological support, improved results
Second language acquisition relies heavily on reading, but a combination of linguistic proficiency and various internal psychological factors influences the process. This study investigates how affective and cognitive factors, such as motivation, anxiety, self-confidence, and the strategic management of reading, interact and affect learners’ reading development. This study draws on principles from both educational psychology and SLA research to investigate the emotional and strategic aspects that accompany English as a Foreign Language (EFL) reading. University students who participated in questionnaires and semi-structured interviews indicate that individuals with higher motivation and greater confidence in their capabilities generally achieve better results in comprehension exercises. On the other hand, readers who often experience anxiety are more likely to disengage and struggle with fluency. Research also underscores the importance of utilising metacognitive strategies, which seem to enable learners to control their reading habits and counteract the impact of unfavourable emotions.
The results imply that reading instruction is improved by combining psychological support with linguistic training. A teaching approach that fosters motivation, reduces anxiety, and encourages reflective reading practices can lead to more substantial improvements in learners’ reading skills.
DHOMA E ZËRAVE: NGUJIMI EKZISTENCIAL NË OPERËN E PARË MODERNE SHQIPTARE TË ERMIR DERGJINIT
Valmir XOXA
Fjalë kyçe: opera shqiptare bashkëkohore, postmodernizmi operistik, realizmi socialist shqiptar, dodekafonia / serializmi, libret ekzistencialist
Ky artikull propozon një lexim holistik të veprës së parë operistike shqiptare
të kompozuar, duke e trajtuar atë si një rast paradigmatik të operës
postmoderne në periudhën pas Luftës së Ftohtë, në kryqëzimin mes
muzikologjisë dhe shkencave shoqërore. Duke u mbështetur në literaturën
ndërkombëtare mbi operën, studimi e pozicionon operën “Dhoma” brenda
debateve më të gjera mbi ndërdisiplinaritetin, historinë kulturore dhe
teknikat kompozicionale. Vepra shkëputet në mënyrë të qartë nga realizmi
socialist shqiptar, si në planin estetik ashtu edhe në atë ideologjik, përmes
adoptimit të një gjuhe muzikore kromatike me orientim serial, të lidhur
ngushtë me një libret me prirje ekzistencialiste.
Në planin metodologjik, artikulli ndjek strukturën e një projekti disertacioni
holistik: fillimisht shtjellon kornizën teorike për analizën ndërdisiplinore të
operës; më pas shqyrton strategjitë kompozicionale të “Dhomës” në
rrafshin vokal dhe orkestral, me vëmendje të veçantë ndaj përdorimit
fleksibël të dodekafonisë dhe proceseve motivike të tipit Grundgestalt; në
fund, e interpreton operën si një artefakt kulturor që artikulon
subjektivitetin postsocialist, ankthin dhe përvojën e ngujimit.
Teza kryesore është se “Dhoma” mund të lexohet njëkohësisht si laborator
teknik për procedurat dodekafonike, si rrëfim mbi ngujimin ekzistencial dhe
si një ndërhyrje postmoderne në historinë e operës shqiptare. Në këtë
kuptim, vepra dëshmon se opera bashkëkohore kërkon një metodologji të
integruar, e cila ndërthur analizën e imtësishme muzikore me mjetet e
sociologjisë së kulturës, teorisë letrare dhe studimeve të performancës.
TRASHËGIMIA FETARE, IDENTITETI RAJONAL DHE PËRDORIMI SI RESURS PËR ZHVILLIMIN E TURIZMIT NË QARKUN E KORÇËS
Edlira MENKSHI
Nevila CINAJ
Fjoralba PRIFTI
Ermiona BRAHOLLI
Fjalë kyçe: Objekte kulti, vlera artistike, komunitet lokal, turizëm fetar, menaxhim.
Trashëgimia fetare përfshin një sërë objektesh dhe vendesh të shenjta që
pasqyrojnë diversitetin historik, kulturor dhe tradicional në mbarë botën.
Krahas ndërtesave fetare, si kisha, xhami, sinagoga, manastire, vende të
shenjta dhe artefakte të ndryshme, tipologjia e trashëgimisë fetare përfshin
edhe praktika shpirtërore si pelegrinazhet dhe festimet fetare.
Komunitetet lokale në Shqipëri e vlerësojnë trashëgiminë fetare si një pjesë
thelbësore të identitetit të tyre kulturor, të ndjenjës së përkatësisë dhe të
historisë së përbashkët. Ajo konsiderohet njëkohësisht edhe një burim me
potencial të rëndësishëm turistik.
Në qarkun e Korçës, rrethanat historike kanë bërë të mundur zhvillimin dhe
bashkëjetesën e tre komuniteteve kryesore fetare: të krishterëve,
myslimanëve dhe bektashinjve. Gjurmët kulturore të këtyre komuniteteve
reflektohen qartë në shumëllojshmërinë e objekteve të kultit që gjenden në
zonë. Për shkak të vlerave të tyre si trashëgimi kulturore kombëtare, 32 prej
këtyre objekteve janë shpallur “Monument Kulture” i kategorisë së parë.
Punimi ka si qëllim evidentimin e rëndësisë së trashëgimisë fetare në qarkun
e Korçës, duke analizuar vlerat ndërtimore, artistike dhe shpirtërore që ajo mbart. Gjithashtu, përmes analizës së perceptimit të komunitetit lokal
vlerësohen mundësitë që ekzistojnë për zhvillimin e turizmit, si rezultat i
rritjes së interesit të vizitorëve ndaj objekteve të kultit në këtë qark, si edhe
sfidat që lidhen me mirëmbajtjen dhe menaxhimin e tyre.
Nëpërmjet përdorimit të teknologjisë GIS janë përcaktuar disa nga itineraret turistike që mund të ofrohen në funksion të zhvillimit dhe promovimit të trashëgimisë fetare.
PERCEPTIMI I KOMUNITETIT MBI PROBLEMET MJEDISORE NË QYTETIN E KORÇËS
Ermira Jashiku
Fjalë kyçe: Ndotje mjedisore; perceptim komunitar; ndotje e ajrit; shëndet
publik; ndërgjegjësim mjedisor; qyteti i Korçës.
Problemet mjedisore përbëjnë një nga sfidat kryesore të zhvillimit urban
bashkëkohor, duke ndikuar drejtpërdrejt në shëndetin publik dhe cilësinë e
jetës së popullsisë. Ky studim synon të analizojë perceptimin e komunitetit të
qytetit të Korçës mbi problemet mjedisore, duke u fokusuar në llojet
kryesore të ndotjes, burimet përkatëse, ndikimin në shëndetin e njeriut, si
dhe rolin e individit dhe pushtetit vendor në minimizimin e këtyre
problematikave. Metodologjia e studimit bazohet në një qasje sasiore,
përmes administrimit të një pyetësori të strukturuar tek banorët e qytetit. Të
dhënat u analizuan duke përdorur statistika përshkruese. Rezultatet tregojnë
se ndotja e ajrit perceptohet si problemi mjedisor më serioz, veçanërisht
gjatë periudhës së dimrit, e lidhur kryesisht me ngrohjen tradicionale dhe
trafikun urban. Një përqindje shumë e lartë e pjesëmarrësve shprehin
ndërgjegjësim për ndikimin negativ të ndotjes në shëndet, kryesisht në
sëmundjet respiratore. Megjithëse individët raportojnë angazhim personal
në mbrojtjen e mjedisit, perceptimi mbi përpjekjet institucionale mbetet i
moderuar. Studimi nxjerr në pah nevojën për politika mjedisore të
integruara, rritje të ndërgjegjësimit publik dhe përfshirje aktive të
komunitetit në përmirësimin e gjendjes mjedisore urbane.


